Azerbaycan Merkez Bankası, 2024-2026 Finansal Sektör Stratejisinin 2025 Uygulama Raporunu Yayımladı

Azerbaycan Merkez Bankası, 2024-2026 Finansal Sektör Geliştirme Stratejisi'nin 2025 yılı uygulama raporunu 22 Nisan 2026'da kamuoyuyla paylaştı. Bankacılık, ödeme, sigorta, sermaye piyasaları, dijital finans, sürdürülebilir finans ve mesleki gelişim olmak üzere yedi sektörü kapsayan rapor, stratejinin genel uygulama oranını yüzde 85,6 olarak ortaya koydu.

Yedi sektör arasında yüzde 100 uygulama oranıyla yalnızca Sürdürülebilir Finans tüm hedeflerini tamamladı. En düşük oran yüzde 80 ile sigorta sektöründe kaydedildi. Ödeme sektörü yüzde 86,5, banka sektörü yüzde 86,3, dijital finans yüzde 84,7, sermaye piyasaları yüzde 84,6, mesleki gelişim ve finansal farkındalık ise yüzde 85,7 düzeyinde tamamlandı.

Dijital Finans: Açık Bankacılık, FinCERT ve Shared KYC

Raporun FT perspektifinden en dikkat çekici bölümü dijital finans başlığı. Azerbaycan'da ilk kez açık bankacılık uygulaması hayata geçirildi. Dünya Bankası ile birlikte hazırlanan Denetim Teknolojileri Yol Haritası onaylandı. Merkez Bankası bünyesinde Paylaşımlı Müşterini Tanı platformunun konsepti hazırlanarak uygulamaya başlandı ve seçili finansal kurumlarla ilk testler tamamlandı. Fintech ekosistemine ilişkin bilgilerin girişimcilere, yatırımcılara ve diğer paydaşlara sunulması amacıyla tek bir platform oluşturuldu. Finans piyasaları için Bilgisayar Olaylarına Müdahale Birimi olan FinCERT'in kurumsal temelleri oluşturuldu ve yerel CERT yapılarıyla işbirliği çerçevesi için mutabakat muhtırası imzalandı. Dijital Merkez Bankası konsepti hazırlandı. Merkez Bankası Veri Yönetim Politikası da Yönetim Kurulu tarafından onaylandı.

Geciken başlıklar arasında açık finans çerçevesinin hazırlanması, sanal varlıklar ve hizmet sağlayıcılarına ilişkin kanun taslağının hazırlanması, Shared KYC için normatif bazın oluşturulması ve denetim karar alma süreçlerinin dijital platformlar üzerinden iyileştirilmesi yer alıyor.

Ödeme Sektörü: Anlık Ödeme Sistemi Entegrasyonu Tamamlandı

Tüm bankaların mobil bankacılık çözümlerinin Anlık Ödeme Sistemi'ne entegrasyonu tamamlandı. Karttan karta işlemlerin Anlık Ödeme Sistemi üzerinden yapılması sağlandı, bankaların internet bankacılığı kanallarının da sisteme entegrasyonu hayata geçirildi. Bankalar tarafından sunulan Anlık Ödeme Sistemi işlevleri için hizmet düzeyi sözleşmesi kuralları güncellendi ve iyileştirildi. Milli Ödeme Sistemleri üzerinde denetim çerçevesi yeni mevzuat gereklilikleri doğrultusunda yenilendi.

Bankacılık: Basel III, UFRS 9 ve Stres Testi Çerçevesi

Bankaların sermaye yapısının Basel III gerekliliklerine uyumunu sağlayan düzenleyici çerçeve onaylandı. Uluslararası Finansal Raporlama Standartları 9'un uygulanmasına ilişkin Metodoloji Kılavuzu hazırlandı ve icmal raporlama formları otomatize edildi. Yeni finansal teknolojilerin oluşturulması amacıyla konsept hazırlandı. Stres testlerinin uygulanmasına ilişkin yönetmelik kabul edildi. Banka çözüm planlarının hazırlanmasına dair kılavuz oluşturuldu ve 10 banka için plan hazırlandı. Sağlamlaştırma planlarına ilişkin asgari gereklilikleri yansıtan metodoloji güncellendi.

Geciken başlıklar arasında devlet-özel ortaklığının uygulanma olanaklarının araştırılması ve banka olmayan kredi kuruluşları alanında düzenleyici mekanizmaların hayata geçirilmesi yer alıyor.

Sermaye Piyasaları: EBRD'den İlk Değişken Faizli Tahvil

Sermaye piyasalarında öne çıkan gelişme EBRD'nin Azerbaycan yerel piyasasında değişken faizli tahvil ihraç etmesi oldu; bir uluslararası finansal kuruluşun yerel piyasada bu modelde tahvil ihraç etmesi ilk kez gerçekleşti. Menkul kıymetler piyasası mevzuatının tanısı tamamlandı ve değişiklik hazırlığına başlandı. Kredi derecelendirme kuruluşları hakkında Kanun tasarısı ilgili devlet kurumlarına sunuldu. Türev finansal araçlar ve repo işlemlerine ilişkin mevzuat değişiklik taslağı hazırlandı ve ilgili devlet kurumlarına sunuldu. Seküritizasyon mevzuatına ilişkin değişiklik tasarısı kurumlarla mutabık kılınarak hükümete sunuldu. Bakü Borsası ve Ulusal Depozit Merkezi'nin operasyonel ortamının dijitalleşme düzeyi artırıldı.

Geciken başlıklar arasında kitlesel fonlama alanında normatif çerçevenin oluşturulması, İslam finansı kapsamında sukuk ve diğer ürünlere ilişkin hukuki çerçevenin hazırlanması, kısa pozisyon düzenleyici çerçevesi ile yatırımcı tazminat planının oluşturulması yer alıyor.

Sigorta: Banka-Sigorta Ortaklığı ve Risk Esaslı Tarife

Araç zorunlu sigortasında erişilebilirlik artırıldı, risk esaslı sigorta primlerinin hesaplanmasına yönelik konsept ve mevzuat değişiklik taslağı hazırlandı. Taşınmaz mülkün zorunlu sigortasının iyileştirilmesine ilişkin mevzuat tasarıları onaylanmak üzere hükümete gönderildi. Tarım sigortası sistemine ilişkin mevzuat değişiklik taslağı hazırlandı ve devlet kurumlarına sunuldu. Sigorta aracılığı kurumunun düzenlenmesine yönelik yeni konsept ve mevzuat değişiklik taslağı hazırlandı. Sigorta şirketleri tarafından bilgilerin kamuoyuyla paylaşılması gereklilikleri onaylandı. Banka-sigorta ortaklığı platformu geliştirildi ve yeni ürünler tasarlandı.

Geciken başlıklar arasında sigorta acentelerine ilişkin düzenleyici gerekliliklerin belirlenmesi, sigorta sınıfları için genel ve özel koşulların tanımlanması, gönüllü sigorta türü için yeni yaklaşımın uyumluluk izlemesi ve hasar yönetiminin dijitalleştirilmesi yer alıyor.

Sürdürülebilir Finans: Tüm Hedefler Tamamlandı

Sürdürülebilir Finans, yedi sektör arasında yüzde 100 uygulama oranıyla dönemin tek tam tamamlanan başlığı oldu. Bankalarda Korporatif Yönetim Standartları, Kredi Risklerinin Yönetimi Kuralı ve prudensial raporlama formuna ilişkin değişiklikler Yönetim Kurulu tarafından onaylandı. Yeşil krediler ve sürdürülebilir finans araçlarına ilişkin kılavuz hazırlandı. Kurumsal kapasitenin artırılması doğrultusunda eğitim planı hazırlandı ve eğitimler gerçekleştirildi.

Sonraki dönem için iklim ve ESG risklerinin finansal kurumların düzenleyici çerçevesine dahil edilmesi, Merkez Bankası operasyonlarının yeşilleştirilmesi ve iklim değişikliğinden kaynaklanan geçiş riskleri için stres testlerinin yapılması hedefleniyor.

Mesleki Gelişim ve Finansal Farkındalık

Farklı hedef grupların finansal okuryazarlık düzeyinin tanısı gerçekleştirildi ve finansal okuryazarlığın artırılması yönünde çeşitli kurumlarla ortak faaliyet planları hazırlandı. İşletmelerin finansmanı adlı yeni kurs hazırlandı ve kullanıma sunuldu. Mesleki Sertifikasyon Konsepti hazırlandı, sertifikasyon sınavları için soru bankası oluşturuldu. Finansal gönüllüler konsepti hazırlandı.

Geciken başlıklar arasında Mesleki Sertifikasyon Çerçevesi kapsamında hukuki altyapının oluşturulması ve yükseköğretim kurumlarıyla ortaklıkların kurulması yer alıyor.

Hedef Göstergeler

Stratejinin temel hedef göstergeleri şu şekilde belirlenmişti: kişi başına düşen hesaplanan sigorta primini mevcut 121 AZN'den minimum 195 AZN'e çıkarmak; kişi başına düşen yıllık nakit dışı işlem sayısını mevcut 93 işlemden minimum 200'e ulaştırmak; bireysel yatırımcıların sermaye piyasalarına yatırdığı tutarı mevcut 150 milyon AZN'den minimum 1 milyar AZN'e taşımak; ticari kredilerin hacmini mevcut 12,4 milyar AZN'den minimum 16,5 milyar AZN'e büyütmek.

FT Finansal Teknoloji Perspektifi

Bu rapor tek başına bir ilerleme güncellemesi değil. Açık bankacılık, Shared KYC, FinCERT ve SupTech yol haritasının aynı dönemde hayata geçirilmesi, Azerbaycan'ın dijital finans altyapısını hızla inşa ettiğini gösteriyor. Bu başlıklar birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo şu: Azerbaycan, finansal sistemini hem veri hem denetim hem de siber güvenlik katmanında eş zamanlı olarak yeniden kurgularken düzenleyici çerçeveyi de paralelde güncellemeye çalışıyor.

Bu gelişme bölgesel bağlamda da okunmayı hak ediyor. Özbekistan Merkez Bankası'nın Nisan 2026'da Türkiye'ye referans ziyareti gerçekleştirmesi ve Azerbaycan'ın bu raporla somut uygulama verilerini kamuoyuyla paylaşması, Türk dünyasında fintech regülasyon olgunluğunun farklı hızlarda ilerlediğini net biçimde ortaya koyuyor. Birbank'ın açık bankacılık entegrasyonunu tamamladığını daha önce haberleştirmiştik; bu rapor o gelişmenin kurumsal zeminini doğruluyor.

Önümüzdeki dönemin belirleyicisi geciken başlıklar olacak. Dijital finans alanında açık finans çerçevesi ve sanal varlıklar mevzuatı, sermaye piyasalarında kitlesel fonlama normatif çerçevesi ve yatırımcı tazminat planı, sigorta sektöründe ajanlar için düzenleyici gereklilikler henüz tamamlanmadı. Bu başlıkların 2026 sonuna kadar ne kadarının hayata geçirileceği stratejinin genel başarısını şekillendirecek.

Raporun Tamamı: resmi link