Kara Para Aklamada Yeni Eşik: Sistem Artık Yalnızca İşlemleri Değil, Ağları da Görmek Zorunda

Finansal suçla mücadele uzun yıllar boyunca aynı varsayıma dayandı: Şüpheli işlemi tespit et, kara para aklamayı durdur.

Bugün bu yaklaşım tek başına yeterli değil.

Son yıllarda yayımlanan düzenleyici raporlar, soruşturmalar ve sektör verileri; suç gelirlerinin artık tek tek hesaplar arasında değil, kurumlar, sektörler ve ülkeler arasına yayılmış karmaşık ağlar üzerinden hareket ettiğini gösteriyor. Sorun, tek bir işlemin şüpheli görünmemesi değil. Sorun, o işlemin daha büyük bir yapının yalnızca küçük bir parçası olması ve hiçbir kurumun bu yapının tamamını görememesi.

Bu değişimin en çarpıcı örneklerinden biri, ABD Hazine Bakanlığı'nın Çin bağlantılı kara para aklama ağlarına ilişkin değerlendirmeleri. FinCEN verilerine göre 2020-2024 döneminde Çin bağlantılı şüpheli kara para aklama faaliyetleri, yaklaşık 312 milyar dolarlık hacme karşılık gelen 137 binden fazla Banka Gizlilik Yasası raporuyla ilişkilendirildi.

Burada dikkat çekici olan rakamın büyüklüğü değil, yapısı.

Ortada tek bir dev işlem yok. Bunun yerine binlerce rapora, yüzlerce hesaba ve çok sayıda aracıya dağılmış bir hareketlilik var. Her işlem tek başına incelendiğinde sıradan görünebiliyor. Ancak işlemler bir araya getirildiğinde ağın bütünü ortaya çıkıyor.

"Uçan Para" Sistemi ve Görünmeyen Transferler

Bu dönüşümü anlamanın en iyi yollarından biri, yeraltı bankacılığında kullanılan "uçan para" (flying money) sistemine bakmak.

Tipik senaryoda ABD'de uyuşturucu satışından elde edilen nakit, yeraltı bankacılığı ağına bağlı bir aracıya teslim ediliyor. Aynı ağın başka bir üyesi ise Meksika'daki operatörlere eşdeğer değeri yerel para birimiyle ulaştırıyor.

Bu süreçte dolar fiziksel olarak sınırı geçmiyor.

ABD'de toplanan dolarlar ise sermaye kontrollerini aşmak isteyen Çinli müşterilere satılıyor ve bu kişiler parayı gayrimenkul, eğitim veya yüksek tutarlı tüketim harcamalarında kullanıyor.

Sonuçta değer transfer edilmiş oluyor; ancak sistem üzerinde izlenebilir bir sınır ötesi transfer görünmüyor.

Sorun tam da burada başlıyor.

İşlem izleme sistemleri her ayağı ayrı ayrı değerlendirdiğinde olağan dışı bir hareket tespit etmeyebiliyor. Suç ancak farklı işlemler arasındaki ilişki görüldüğünde ortaya çıkıyor.

Yeni Tehdit: Tek Bir Yöntem Değil, Katmanlı Bir Mimari

CRS uzmanı Liana Rosen'in değerlendirmelerine göre modern kara para aklama ağları artık tek bir yönteme dayanmıyor.

Yeraltı bankacılığı, ticarete dayalı aklama, yapılandırılmış banka transferleri, kripto varlıklar, para katırları, vekaleten alışveriş ağları, paravan şirketler ve gayrimenkul yatırımları aynı operasyon içerisinde birlikte kullanılabiliyor.

Bu yöntemlerin hiçbiri yeni değil. Yeni olan, hepsinin aynı mimarinin farklı katmanları olarak çalışması.

Bir bankanın gördüğü işlem, başka bir kurumun gördüğü şirketle; bir gümrük kaydı ise başka bir ülkedeki finansal hareketle bağlantılı olabiliyor. Ağın tamamı ise çoğu zaman hiçbir kurumun ekranında görünmüyor.

Sorun Teknoloji Değil, Görünürlük

Asıl problem teknik değil, yapısal. Suç ağları yatay ve sınır aşan şekilde örgütlenirken; bankalar, düzenleyiciler, kolluk kuvvetleri ve gümrük otoriteleri hâlâ büyük ölçüde kendi veri alanları içinde çalışıyor.

Sonuç olarak suçlular çoğu zaman kurumlar arasındaki boşluklardan yararlanabiliyor.

Operation Fortune Runner soruşturmasında Sinaloa karteliyle bağlantılı ağların 50 milyon doların üzerinde gelir akladığı; Zhi Dong Zhang dosyasında yüzlerce şirket ve banka hesabının kullanıldığı; Da Ying Sze soruşturmasında ise yüz milyonlarca dolarlık işlemlerin farklı kuruluşlar arasında dağıtıldığı iddia edildi.

Vaka farklı olsa da ortak desen aynıydı: para tek bir yerde değil, ağın içine dağıtılmıştı.

Tespitin Yeni Birimi: Ağ

Bu nedenle finansal suçla mücadelede odak noktası değişiyor.

Şüpheli işlemi tespit etmek hâlâ gerekli ve değerli. Ancak artık tek başına yeterli değil.

Asıl değer; işlemleri, hesapları, şirketleri ve gerçek kişileri aynı ilişki haritası içinde görebilmekten geliyor.

Bu da yalnızca daha fazla veriyle değil, farklı veri kaynaklarını bir araya getirebilen ağ analitiği, davranışsal analiz ve yapay zekâ destekli ilişki modelleme yaklaşımlarıyla mümkün.

Bugün karşı karşıya olunan tehdit görünmez değil.

Örüntüler okunabiliyor, ağlar haritalanabiliyor ve para izlenebiliyor.

Ancak bunun için finansal sistemin baktığı yeri değiştirmesi gerekiyor:

Tek tek işlemlerden, ilişkiler ağına.