BIS Innovation Hub’tan: Küresel Finans Altyapısını Şekillendirecek 13 Proje

Bank for International Settlements (BIS) çatısı altındaki BIS Innovation Hub, 2025–2026 çalışma programında merkez bankaları, ödeme sistemleri operatörleri ve düzenleyici kurumlar için yeni nesil finansal altyapıyı test eden yoğun bir proje portföyü yürütüyor. Açıklanan projeler; sınır ötesi ödemeler, CBDC ve tokenizasyon, RegTech/SupTech, siber güvenlik ve iklim riski ekseninde kümeleniyor. 

Aşağıda, 2025 listesinde öne çıkan 13 projenin tematik kırılımı yer alıyor.

1. Ödeme Sistemleri, FX ve CBDC: Meridian FX, Rialto, Titus, Hertha

🔹 Project Meridian FX – Döviz İşlemlerinde Eşzamanlı Takas

Meridian FX, BIS Innovation Hub London ve Eurosystem merkezlerinin öncülüğünde, İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya merkez bankalarıyla birlikte yürütülen bir deney. RTGS sistemleri arasında ve DLT tabanlı platformlarla senkronize ödeme-karşılığı-ödeme (PvP) takasını test ediyor. Amaç, FX işlemlerinde takas riskini azaltmak ve farklı toptan ödeme altyapılarının birlikte çalışabilirliğini kanıtlamak.

🔹 Project Rialto – Tokenize Merkez Bankası Parası ile Anlık Sınır Ötesi Ödemeler

Rialto, Fransa, İtalya, Malezya ve Singapur merkez bankalarıyla yürütülen teknik bir deney. Proje, perakende sınır ötesi ödemeleri hızlandırmak için:

tokenize toptan merkez bankası parası (wCBDC),

otomatik FX modülü (AMM benzeri bir yapı),

ve anlık ödeme sistemlerini
aynı mimari üzerinde birleştiriyor. Hedef, düşük maliyetli ve anlık çalışan bir sınır ötesi ödeme katmanı. 

🔹 Project Titus – RTGS’de Piyasa Bazlı Likidite Verimliliği

Titus, RTGS sistemlerinde likiditeyi daha verimli kullanmak için açık artırma ve “side-payment” mekanizmalarını test ediyor. Klasik likidite tasarruf mekanizmalarının (queue/netting) ötesine geçerek katılımcıların likidite için fiyat verdiği, likidite maliyetinin piyasaya dayalı dağıtıldığı bir tasarım ortaya koyuyor. 

🔹 Project Hertha – Gerçek Zamanlı Ödemelerde Suç Patern Analizi

Hertha, BIS Innovation Hub London ve Bank of England iş birliğiyle, gerçek zamanlı perakende ödeme sistemlerinde finansal suç desenlerini tespit etmek için modern veri analitiği ve yapay zekâ kullanımını test ediyor. Amaç, minimum veri noktası ile maksimum suç tespit kabiliyeti sağlamak; böylece hem gizliliği koruyup hem de kara para ve dolandırıcılıkla mücadeleyi güçlendirmek. 

Bu dört proje birlikte okunduğunda, BIS’in “gelecek nesil ödeme altyapısı” için net bir çerçeve çizdiği görülüyor:

• sınır ötesi ticarette hızlı ve güvenli ödeme,
• likidite verimliliği,
• suçla mücadelede ağ analitiği,
• ve RTGS–DLT köprüsü. 

2. Gerçek Zamanlı Piyasa Gözetimi ve Fraud: Rio ve Nadim

🔹 Project Rio – Hızlı Piyasalarda Anlık Gözetim Platformu

Rio, çoklu FX işlem platformuna bağlanarak, yüksek frekanslı elektronik piyasalarda 2 saniyeden kısa gecikmeyle veri işleme ve görselleştirme yapabilen bir gerçek zamanlı piyasa gözetim aracı. Açık kaynak teknolojiler, stream processing ve interaktif dashboard yaklaşımı ile merkez bankacılarına likidite bozulmaları, anomali ve taşma (spillover) etkilerini canlı izleme imkânı veriyor.

Project Nadim – Sınır Ötesi Dolandırıcılıkla Mücadelede Ortak Sinyal Katmanı

Nadim, ülkeler ve kurumlar arasında finansal suç sinyallerini paylaşmaya odaklanan bir SupTech deneyi. Her ülke kendi verisi üzerinde fraud paternlerini çıkarıyor; proje, bu paternlerin gizlilik ve veri egemenliğini bozmadan sınır ötesi paylaşımı ve ortak tespitini test ediyor. Hedef, uluslararası dolandırıcılık ve kara para aklamaya karşı erken uyarı ağı kurmak. 

3. RegTech & SupTech: Tamga, Keystone, Noor, AISE

🔹 Project Tamga – Regülasyon Kanıtlarının Evrensel Doğrulanması

Tamga, lisans, yetki belgesi ve benzeri regülasyon kanıtlarını bugün her ülkede farklı sistemlerde ve formatlarda saklanan “silo” yapıdan çıkarıp, internetin mevcut altyapısı (DNS, HTTPS, well-known path’ler) üzerinden makinece keşfedilebilir ve doğrulanabilir hale getirmeyi hedefliyor.

 Bu sayede:

• herhangi bir merkezi sicile veya blokzincire gerek kalmadan,
• kurumun kendi alan adı üzerinden,
• farklı ülkelerden gelen kanıtlar otomatik doğrulanabiliyor.

Bu model, “real-time compliance” vizyonunun temel taşlarından biri.

🔹 Project Keystone – ISO 20022 Verisi için Standart Analitik Katmanı

Keystone, ISO 20022’ye geçen ödeme sistemleri için standart bir veri analitik platformu geliştiriyor.
Proje iki ana modül içeriyor: 

• ISO 20022’nin karmaşık veri yapısını ve depolama ihtiyaçlarını yöneten teknik katman,
• Bu veriden likidite yönetimi, ekonomik aktivite ve uyum analitiği üreten analitik katman.

Özetle Keystone, ödeme sistemi operatörlerinin “zenginleşen ödeme verisini” işlenebilir ve tekrar kullanılabilir hale getiriyor. 

🔹 Project Noor – Finansal Denetimde Explainable AI

Noor, finans kurumlarının kullandığı yapay zekâ modellerini denetleyiciler için şeffaflaştırmayı hedefleyen bir XAI (Explainable AI) girişimi. 

Amaç, denetçilere şunları sağlayan bir prototip sunmak:

• Model kararlarının nedenlerini insan gözüyle anlaşılır biçimde görselleştirme,
• Adillik, sağlamlık ve önyargı testleri,
• Yüksek riskli AI kullanım alanlarında (kredi skoru, limit, fraud) şeffaflık.

Bu proje, özellikle AB Yapay Zekâ Yasası gibi “açıklanabilirlik ve hesap verebilirlik” odaklı regülasyonlarla uyumlu bir çerçeve sunuyor.

🔹 Project AISE – AI Destekli Denetim Araçları

AISE, BIS Innovation Hub Toronto Centre liderliğinde, denetçilerin iş yükünü hafifletmek ve karar kalitesini artırmak için tasarlanan bir AI araç seti. Proje; saha denetimleri, doküman taraması, araştırma görevleri ve risk analizi gibi alanlarda AI destekli SupTech araçları prototipliyor. 

Bu dört proje birlikte, BIS’in RegTech/SupTech vizyonunu netleştiriyor:

• uyum kanıtlarının makinece doğrulanması (Tamga),
• veri standardizasyonu ve analitiği (Keystone),
• AI modellerinin açıklanabilirliği (Noor),
• denetim süreçlerinde AI asistanları (AISE).

4. Yeşil Finans, İklim ve Tedarik Zinciri: Symbiosis ve Danu

🔹 Project Symbiosis – Tedarik Zincirinde Sürdürülebilirlik ve AI

Symbiosis, Hong Kong Innovation Hub ve HKMA iş birliğiyle yürütülen ve tedarik zincirlerindeki iklim ve doğa riskine ilişkin bilgi boşluklarını AI ve büyük veri ile doldurmayı amaçlayan bir proje.
POC kapsamında geliştirilen NEMO (Net Emissions Optimiser) ile; şirketler, finans sektörü ve KOBİ’ler için tedarik zinciri boyunca emisyon ve sürdürülebilirlik performansı daha görünür hale getiriliyor. 

🔹 Project Danu – Dijital İkiz ile İklim Kaynaklı Finansal İstikrar Riski

Danu, Eurosystem, Hong Kong ve Singapur merkezleri arasında yürütülen bir çalışma. Amaç, dijital ikiz (digital twin) teknolojisiyle doğal afetler ve aşırı hava olaylarının finansal istikrar üzerindeki etkisini gerçek zamanlı izlemek ve senaryo bazlı simüle etmek. 

Danu’nun odağında:

• Sigorta şirketlerinin hasar yükü,
• Bankalar için kredi riski, teminat değer düşüşü, temerrüt artışı,
• Makro finansal istikrar üzerindeki zincirleme etkiler yer alıyor.

Bu iki proje, BIS’in iklim verisi, sürdürülebilirlik ve finansal istikrar üçgenini stratejik bir alan olarak gördüğünü net biçimde gösteriyor.

5. Siber Güvenlik ve Kuantum Sonrası Dönem: Leap

🔹 Project Leap – Kuantuma Dayanıklı Finansal Sistem

Leap, kuantum bilgisayarların klasik kriptografiyi kırma riskine karşı finans sisteminin “kuantuma hazır” hale getirilmesini hedefliyor. BIS Innovation Hub Eurosystem Centre liderliğinde; Fransa ve Almanya merkez bankaları ile birlikte, finansal veriyi koruyan kuantum-güvenli bir iletişim kanalı başarıyla test edildi. 

Proje, kuantum sonrası kriptografi, şifreleme geçiş planları ve “defence-in-depth” yaklaşımını merkez bankacılığına uyarlayan bir yol haritası niteliğinde.

6. Bu Tablonun Verdiği Mesaj: 2025–2026 Finans Altyapısının Çekirdeği

Bu 13 proje birlikte okunduğunda, BIS Innovation Hub’ın 2025–2026 vizyonu netleşiyor:

• Ödemeler & CBDC: FX, sınır ötesi anlık ödemeler, tokenizasyon ve likidite verimliliği.
• RegTech & SupTech: Makinece okunabilir regülasyon, açıklanabilir AI, denetçi odaklı AI araçları.
• Piyasa Gözetimi & Fraud: Gerçek zamanlı dashboardlar ve sınır ötesi fraud işbirliği.
• İklim & Sürdürülebilirlik: Dijital ikizler, tedarik zinciri emisyonları ve iklim risk analitiği.
• Siber Güvenlik & Kuantum: Kuantum-güvenli altyapı ve kriptografi geçişi.

Türkiye açısından bakıldığında; dijital TL, açık bankacılık, ödeme sistemleri, yeşil finans ve finansal istikrar ajandası için bu projeler direkt referans alınabilecek küresel mimari taslakları sunuyor. 

BIS Innovation Hub projeleri ile ilgili detaylı bilgi için; 

Link